Toespraak nationale dodenherdenking 4 mei

Beste inwoners, geachte aanwezigen, veteranen en organisatoren,

Vanavond zijn we hier samen op deze bijzondere plek, de begraafplaats aan het Pastoorslaantje in Oldeberkoop.
Een plek waar herinneringen tastbaar zijn.
Waar namen op stenen ons stil maken.
En waar verhalen voortleven, ook als de achter het verhaal niet meer bij ons zijn.

Vanavond herdenken wij alle burgers en militairen die, sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, zijn omgekomen of vermoord.
In Nederland en waar ook ter wereld.
In oorlogssituaties en tijdens vredesoperaties.

We doen dat niet alleen uit respect voor hen.
Maar ook omdat hun verhalen ons iets te zeggen hebben.
Vandaag én morgen.

Het thema van dit jaar is: ‘Geschiedenis leren begrijpen’.
Dat is een opdracht aan ons allemaal.

Want geschiedenis is meer dan het kennen van jaartallen of gebeurtenissen.
Het gaat erom dat we proberen te begrijpen wat er is gebeurd.
Waarom mensen keuzes maakten.
Waarom sommigen wegkeken.
En anderen juist opstonden.

Juist dat begrijpen helpt ons om scherp te blijven in het heden.

Als we terugkijken naar de Tweede Wereldoorlog, dan zien we niet alleen strijd en bevrijding.
We zien ook uitsluiting. Vervolging. Ontmenselijking.

We denken vanavond in het bijzonder aan de miljoenen slachtoffers van de Jodenvervolging.
Aan mannen, vrouwen en kinderen die geen kans kregen om te leven.

En we denken aan alle anderen die slachtoffer werden van het naziregime: de Joodse burgers, politieke gevangenen, mensen met een beperking, homoseksuele mannen, lesbische vrouwen en de vaak willekeurig gekozen burgers die zijn vermoord als vergelding en zovele anderen.

Ook hen gedenken wij vanavond.

Daarnaast staan we stil bij de militairen en verzetsstrijders.
Mensen die de moed hadden om ‘nee’ te zeggen tegen onrecht.
Die risico’s namen, vaak met gevaar voor eigen leven.

Zonder hun lef, en dat van geallieerde militairen en bestuurders,
hadden wij vandaag niet in vrijheid kunnen leven.
De vrede en welvaart die wij kennen, zijn niet vanzelf ontstaan.
Ze zijn bevochten. En beschermd.

En toch… als we eerlijk zijn, dringt die realiteit niet altijd meer tot ons door.
Vrijheid lijkt soms vanzelfsprekend.
Iets dat er gewoon is.

Maar als we naar de wereld van vandaag kijken, weten we dat dat niet zo is.

Zo dichtbij huis, maakt de oorlog in Oekraïne dat pijnlijk duidelijk.
Opnieuw zien we in Europa wat oorlog betekent. 

Maar ook verder weg is er veel agressie, kwaad, leed en verdriet.
Verwoesting. Angst. Mensen die alles achter moeten laten.

Het laat zien hoe kwetsbaar vrede is.
En hoe belangrijk het is om de geschiedenis te blijven begrijpen.

Want wie de geschiedenis niet kent,
loopt het risico haar te herhalen.

Dat vraagt iets van ons.
Niet alleen vandaag, maar elke dag.

Dat we blijven luisteren naar verhalen.
Dat we ons verdiepen in wat er is gebeurd.
En dat we alert zijn op signalen van uitsluiting en onrecht, hoe klein ze soms ook lijken.

Want oorlog begint niet op het slagveld.
Het begint vaak in woorden.
In het wegzetten van anderen.
In het verliezen van respect voor elkaar.

Daarom is herdenken ook vooruitkijken.

Het is onszelf de vraag stellen:
wat betekent vrijheid voor mij?
En wat doe ik ervoor om die vrijheid ook voor een ander mogelijk te maken?

Vrede en democratie vragen onderhoud.
Ze vragen betrokkenheid.
En misschien wel het belangrijkste:
dat we naar elkaar om blijven zien.

Dat we elkaar blijven ontmoeten. Dat we verschillen respecteren.
En dat we beseffen dat we, ondanks alles wat ons onderscheidt,
ook veel met elkaar delen.
Verschillen mogen er zijn. We zijn allemaal anders, maar wel gelijkwaardig. 

Vanavond staan we stil bij hen die hun leven hebben gegeven.
Voor onze vrijheid. Voor onze vrede.

Straks zijn we twee minuten stil.

Laten we die stilte gebruiken om te herinneren.
Om te beseffen wat er is geweest.
En om ons voor te nemen dat we blijven leren van de geschiedenis.

Zodat we de waarde van vrijheid blijven begrijpen.
En blijven doorgeven.